Wiertło ślizga się po blasze, piszczy i grzeje materiał, choć dociskasz je mocniej? Zwykłe wiertło ze stali szybkotnącej najczęściej da się naostrzyć na szlifierce stołowej, pod warunkiem że zachowasz symetrię obu ostrzy i nie przegrzejesz końcówki.
Dwie równe krawędzie decydują, czy wiertło znów będzie ciąć
- Typowe wiertło HSS do metalu ma zwykle kąt wierzchołkowy około 118°.
- Obie krawędzie powinny mieć podobną długość, a ścin ma leżeć na osi wiertła.
- Szlifuj krótko i lekko, naprzemiennie obie strony, żeby ograniczyć nagrzewanie.
- Wiertła specjalne, małe i z węglika spiekanego lepiej oddać do ostrzenia albo wymienić.
Kąt zależy od wiertła, a nie od samej szlifierki
Końcówka wiertła krętego wygląda jak mały stożek, ale jej dwie krawędzie muszą spotkać się dokładnie na środku. Dla typowego wiertła do stali przyjmuje się kąt wierzchołkowy około 118°; Gühring podaje go dla wierteł typu N, przeznaczonych do typowych materiałów, takich jak stal i żeliwo.
Nie przenoś tego kąta automatycznie na każde narzędzie. Wiertła z węglika spiekanego mogą mieć geometrię z kątem 135-140°, więc zeszlifowanie ich „jak zwykłego HSS” zmieni kształt ostrza. Uważam, że przy ostrzeniu ręcznym najpierw trzeba rozpoznać typ wiertła, a dopiero potem dotykać nim ściernicy.
Na szlifierce wykonuj krótkie ruchy i pilnuj symetrii
Najłatwiej zepsuć wiertło przez zbyt długie przytrzymanie go przy kamieniu. Przygotuj sprawną szlifierkę ze stabilną podpórką, okulary ochronne i pojemnik z wodą do chłodzenia; nie pracuj w rękawicach, które mogą zostać pochwycone przez obracającą się ściernicę.
- Oczyść i obejrzyj końcówkę. Jeśli wyszczerbienie jest duże, trzeba będzie zebrać więcej materiału; przy pęknięciu lub bardzo krótkim wiertle bezpieczniej je wymienić.
- Oprzyj wiertło stabilnie i przyłóż jedną stronę końcówki do ściernicy. Zbieraj materiał lekkimi, krótkimi dotknięciami.
- Wykonaj delikatny ruch obrotowy, unosząc nieco tylną część wiertła, aby za krawędzią powstała powierzchnia przyłożenia. To ona pozwala ostrzu ciąć zamiast trzeć o materiał.
- Obróć wiertło o 180° i powtórz ruch po drugiej stronie. Zdejmuj podobną ilość materiału z obu krawędzi.
- Porównaj końcówkę pod światło i poprawiaj naprzemiennie obie strony, aż krawędzie będą równe, a ścin znajdzie się pośrodku.
Jeśli końcówka robi się zbyt gorąca, przerwij i pozwól jej ostygnąć. Nie dociskaj mocniej, żeby przyspieszyć pracę: taki ruch łatwo przegrzewa stal i pogarsza ostrze.
Otwór poza osią zwykle wskazuje na nierówne ostrza
Ostre krawędzie nie wystarczą, jeśli jedna z nich jest dłuższa. Wiertło zaczyna wtedy skrawać nierówno, może uciekać na bok i wykonać otwór większy od średnicy trzpienia. Krótka próba na kawałku złomu szybko pokaże, czy trzeba wrócić do szlifierki.
| Sytuacja po ostrzeniu | Prawdopodobna przyczyna | Co zrobić |
|---|---|---|
| Wiertło od razu schodzi z punktu | Końcówka jest niesymetryczna albo ścin nie leży na osi | Porównaj długość obu krawędzi i wyrównaj krótszą stronę |
| Wiertło piszczy, ale nie zagłębia się | Ostrza są tępe albo powierzchnia za krawędzią nie ma właściwego spadku | Sprawdź obie krawędzie i lekko popraw powierzchnię przyłożenia |
| Końcówka ma niebieskie lub fioletowe przebarwienie | Stal nadmiernie się nagrzała podczas szlifowania | Przerwij ostrzenie; jeśli po ostygnięciu wiertło nadal nie tnie, wymień je |
| Wiertło tnie równo, ale otwór jest za duży | Jedna krawędź może być dłuższa lub ustawiona pod innym kątem | Sprawdź symetrię końcówki, zamiast zwiększać docisk |
Próbę wykonuj na stabilnie zamocowanym kawałku metalu i z odpowiednimi parametrami wiercenia. Jeśli ostrze nie zaczyna skrawać bez nadmiernego nacisku, dalsze mocne dociskanie tylko podgrzeje wiertło i obrabiany materiał.
Zwykłe HSS ostrz ręcznie, a specjalne zostaw prowadnicy
Proste wiertło HSS o średnicy, którą można pewnie chwycić, nadaje się do nauki na szlifierce stołowej. Przy cienkim wiertle trudno utrzymać równą geometrię; przy stopniowym, do betonu lub z węglika konstrukcja końcówki może wymagać innego procesu. Jeśli nie da się rozpoznać geometrii, nie odtwarzaj jej na oko.
Ostrzałka z prowadnicą ogranicza swobodę ruchu i ułatwia powtarzanie ustawienia, dlatego bywa rozsądniejszym wyborem przy serii podobnych, zwykłych wierteł. Szlifierka daje większą kontrolę nad zebraniem materiału, ale wymaga stabilnej ręki i oceny obu ostrzy. Wybór padłby u mnie na prowadnicę, gdybym ostrzył często i zależało mi na powtarzalności; do sporadycznego podostrzenia większego wiertła wystarczy szlifierka z podpórką.
Gdy końcówka znów się ślizga, nie nadrabiaj dociskiem
Przy wiertle do metalu skuteczne ostrzenie zaczyna się od właściwego kąta, a kończy na sprawdzeniu symetrii podczas próby. Jeśli końcówka po kilku lekkich poprawkach nadal nie wierci równo, wymiana narzędzia oszczędzi materiał i czas, które łatwo stracić na krzywym otworze.
